Zawilec gajowy (Anemone nemorosa L.)

Zawilec gajowy (Anemone nemorosa L.) 

gatunek byliny należącej do rodziny jaskrowatych. Występuje w Europie północnej i środkowej sięgając na wschodzie Rosji i zachodniej części Ukrainy, na południu granica zasięgu biegnie od północnej Hiszpanii, przez Włochy i północną Grecję po Stambuł[1]. W Polsce występuje pospolicie na całym niżu i w niższych położeniach górskich.
Zawilec gajowy, zwany dawniej też niestrętkiem, należy do najbardziej charakterystycznych i najczęstszych roślin lasów liściastych w okresie wczesnej wiosny. Często pokrywa zwartymi łanami wielkie powierzchnie lasów zastępując zimowe, buro-brązowe dno lasu zielono-białym dywanem. Zawilce pomimo delikatnego wyglądu są roślinami bardzo trwałymi, osiągającymi wysokość od 15 do nawet 60 centymetrów. Ich pełne, pięknie wyglądające w ogrodzie kwiaty, w zależności od odmiany barwy białej, żółtej, czerwonej, niebieskiej, czy fioletowej rozkwitają na wiosnę, a niektóre odmiany kwitną nawet do końca sierpnia. Doskonale sprawdzą się jako kwiaty cięte, zachowując w wazonie świeżość nawet do tygodnia.
Liście odziomkowe i łodygi zakończone pojedynczym kwiatem wyrastają z poziomego kłącza. Liście, zarówno odziomkowe, jak i podobne im trzy liście podkwiatowe, są dłoniasto-dzielne z odcinkami wrębnymi. Kwiat jest biały, choć od zewnątrz listki okwiatu, których jest 6, są zwykle zaróżowione. Pręciki i słupki są liczne i wolne. Owocami są jednonasienne, owłosione niełupki.
Posiada tylko jeden biały kwiat (rzadko dwa), składający się z 6-8 działek okwiatu obejmujących liczne żółte pręciki. Z zewnętrznej strony działki okwiatu mają różowawy odcień. Kwitnie od marca do kwietnia, jego kwitnienie jest wcześniejsze ze względu na duże zapotrzebowanie na światło. Zapylany jest przez owady, tymczasem nasiona jego są rozsiewane przez mrówki. Nie posiada miodników, ale ze względu na dużą produkcję pyłku kwiatowego stanowi ważne źródło pokarmu dla owadów.
Geofit. Pospolicie występuje w lasach liściastych, mniej licznie w mieszanych i iglastych oraz na łąkach i w zaroślach
Zawilce doskonale będą czuły się w półcieniu, czy umiarkowanym słońcu. Uprawa zawilców w pełnym słońcu również może się nam udać. Tolerancyjne są również dla gleby, urosną zarówno na suchej jak i wilgotnej. Lubią, bowiem gleby wilgotne, źle jednak znoszą zalewanie. Zawilce najlepiej udadzą się na glebie dobrze przepuszczalnej i żyznej, próchniczej, o odczynie lekko kwaśnym lub zasadowym. Pamiętajmy o wyłożeniu wiosną i latem wilgotnej ściółką wokół roślin, a jesienią o pozostawieniu opadłych z drzew liści. Zimą, przykryjmy je liśćmi i ściółką. Anemony mogą pozostawać w glebie nawet przez kilka lat, wymagają jednak ochrony przed mrozem. W celu przesuszenia i rozdzielenia można jednak przed zimą je wykopać. Zawilce są dość odporne na choroby i szkodniki.
Warto wiedzieć: zawilce na skutek obniżania napięcia soku komórkowego w tkankach (turgoru) schylają się na noc i przy niepogodzie jest to tzw. „sen roślin”.
Ziele zawilca we wszystkich częściach zawiera trujące i drażniące skórę związki - anemoninę i protoanemoninę. W medycynie ludowej stosowano tzw. "kamforę zawilcową" wyrabianą ze świeżych roślin. O leczniczych i jednocześnie trujących właściwościach zawilców wiedziano już w starożytności, pisali bowiem o tym i Hipokrates, i Dioskorydes.