Świerk pospolity Picea abies (L.) Karst. (rodzina: sosnowate Pinace

Świerk pospolity Picea abies (L.) Karst. (rodzina: sosnowate Pinaceae)

Jedyny krajowy gatunek świerka od zamierzchłych czasów rosnący na terenie naszego kraju. Występuje u nas tylko na niektórych obszarach, w górach oraz w południowej i północnowschodniej części niżu. W lasach można go łatwo spotkać w całej Polsce, choć na wielu obszarach występuje tylko dzięki człowiekowi - sadzony przez leśników poza obszarem naturalnego zasięgu. W domach pojawia się co roku w roli choinki, czasem przygrywa w konkurencji z syntetycznym substytutem albo krewniakami - świerkiem kłującym lub jodłą.
Bardzo wysokie, zimozielone drzewo iglaste o wręcz modelowym dla tej grupy, regularnie stożkowatym pokroju określanym mianem "choinki". Świerk pospolity jest uznawany za drugie (po jodle) najwyższe rodzime drzewo europejskie - w sprzyjających warunkach może on osiągać nawet ponad 60m wysokości(!), choć normalnie rzadko przekracza 40m. Długi wierzchołek świerka prawie zawsze jest idealnie prosty, zaś końce jego dolnych konarów łukowato wygięte ku górze. Miłośnicy lasu doskonale wiedzą, że przeciskanie się pomiędzy gęstymi gałęziami świerków nie należy do przyjemności. Powodem są dość krótkie, czterokanciaste w przekroju, sztywne i ostro zakończone, a przez to bardzo kłujące igły tych drzew. Wyrastają one pojedynczo, promieniście otaczając gałązki. Dobrą cechą rozpoznawczą świerka pospolitego są jego zwisające szyszki, których podługowaty kształt przypomina "cygaro". Tworzą się one głównie w okolicach wierzchołka drzewa, a jesienią opadają w całości. Świerki słyną z wyjątkowo płytkiego systemu korzeniowego. Można się o tym przekonać zwłaszcza w górach, gdzie po każdej dużej wichurze drzewa te regularnie stanowią największy udział wśród powalonych drzew.
Pień i korona: Pień osiąga zazwyczaj wysokość 30-50 m i średnicę do 1 metra, czasem więcej. Pień jest prosty, wyraźny, rozgałęziający się monopodialnie - to znaczy, że odgałęzienia boczne powstają zawsze z pączków bocznych, natomiast wzrost na długość prowadzi przez całe życie rośliny ten sam pączek szczytowy. To dlatego do samego wierzchołka wyraźnie widoczna jest główna oś pnia. Z tego samego powodu świerkowa korona jest regularna, zwężająca się do wierzchołka. Gałęzie rosną poziomo lub łukowato, wyginając się ku górze. Drzewa rosnące w skupieniach łatwo oczyszczają się z bocznych gałęzi dając gładkie, strzeliste pnie, będące pożądanym materiałem w przemyśle drzewnym. Czerwonobrązowa kora pnia łuszczy się drobnymi płatkami. Młode pędy są bruzdowane, żółtobrązowe lub czerwonawe, nagie lub słabo owłosione. Igły o długości 1-2,5 cm, są sztywne, z zaostrzonymi końcami. Mają kolor ciemnozielony, w przekroju są są rombowate lub czterokanciaste. Są ustawione wielostronnie, pojedynczo, dookoła, przeważnie skierowane ku dołowi. Z wierzchu i od spodu widać delikatnie jaśniejszą linię. Kwiaty są rozdzielnopłciowe. Kwiatostany męskie mają kolor karminowoczerwony. Szyszki żeńskie są podłużne, licznie skupione w górnych partiach korony, o kolorze jasnobrunatnym. Młode szyszki są zielone. Dojrzałe są zwisające, jasnobrunatne z łuskami o jasnych brzegach. Mają długość 12-16 cm i są od 3 do 4 cm szerokie. Opadają w całości po wysianiu nasion.
Warto wiedzieć: Wyrastające na wiosnę młode pędy świerka są jasnozielone i wyraźnie odznaczają się od ciemnej zieleni starszych igieł, które mogą utrzymywać się na gałęziach od 5 do 7 lat. Świerk ma duże wymagania odnośnie wilgotności siedliska i czystości powietrza. Nie rośnie dobrze ani w miejscach suchych i piaszczystych, ani w miastach, zwłaszcza w rejonach przemysłowych. Jako gatunek klimatu chłodnego wymaga chłodnych stanowisk. Sadzony w różnych miejscach, w lasach często poza naturalnym zasięgiem na siedliskach lasów liściastych w formie monokultur lub zwartych kęp silnie przekształca siedlisko. Butwina powstająca pod świerkami bardzo mocno zakwasza siedlisko, co znacznie utrudnia odtworzenie lasów zbliżonych składem do naturalnych.
Jasne, elastyczne świerkowe drewno jest doskonałym materiałem budowlanym, stosowane jest także do wyrobu gontów i mebli. Świerk to podstawa światowego przemysłu papierniczego - 70% wyrobów papierniczych na świecie produkowanych jest ze świerków.