Iris pseudacorus L.kosaciec żóły.
Iris pseudacorus L.kosaciec żóły.
Rodzaj roślin cebulowych i kłączowych należący do rodziny kosaćcowatych. Kosaćce występują w stanie dzikim na półkuli północnej. W Polsce rosną dziko kosaciec bezlistny, kosaciec trawolistny, kosaciec żółty i kosaciec syberyjski.
Kosaciec należy do gromady roślin okrytonasiennych (Magnoliophyta) i klasy jednoliściennych. W stanie dzikim występują na półkuli północnej. Pochodzą z rejonów Azji Mniejszej, północnej Afryki i południowej Europy, gdzie klimat charakteryzuje się długim suchym latem i łagodną zimą.
Liście Żywo zielone, szerokości 1–3 cm, długości do 1 m.
Kwiaty Jaskrawożółte. Kwitną przez ok. 1 tydzień, pomiędzy majem a lipcem. Duże (wysokość 5-15 cm, średnica 5-18 cm), pojedyncze lub w kwiatostanach. Zewnętrzne działki kielicha są ustawione poziomo lub też odgięte w dół. U odmian bródkowych na zewnętrznych działkach wzdłuż głównego nerwu znajdują się szczotkowate włoski zwane bródką. U odmian bezbródkowych w tym miejscu występuje barwny pas, zazwyczaj żółty lub brązowy. Wewnętrzne działki są wzniesione i tworzą tzw. kopułę. Kwitnie od kwietnia do początku lipca.
Owoc Wielonasienna, brązowa torebka długości 4–7 cm. Trójkomorowa, wielonasienna torebka. Nasiona wielkości 7–8 mm, obustronnie spłaszczone.
Biotop - Hygrofit, preferujący żyzne siedliska o odczynie kwaśnym (torfowiska wysokie i przejściowe). Gatunek charakterystyczny związku Magnocaricion oraz zespołu Iridetum pseudacori, a także wyróżniający dla zespołu Fraxino-Alnetum.
Kosaćce wymagają miejsc nasłonecznionych, dobrze rosną także w miejscach półcienistych. Preferują glebę lekką, przepuszczalną i żyzną o obojętnym odczynie. Latem i wczesną jesienią rośliny należy chronić przed wilgocią, natomiast zimą przed mrozami. W tym celu na jesieni rabatę można okryć warstwą (ok. 4cm) suchych liści lub gałązkami iglaków. Ze względu na możliwość porażenia chorobami grzybowymi, co 3-4 lata, rośliny powinno przesadzać się w miejsca, gdzie wcześniej nie były uprawiane kwiaty cebulowe.
Głównie na kwiat cięty w uprawie szklarniowej, ale także znalazły zastosowanie w ogrodach na rabatach przydomowych, skalnych lub przy oczkach wodnych. Często sadzone są także w pojemnikach. Dobrze prezentują się w towarzystwie np. krokusów, dzwonków, zimozielonych skalnic i paproci. Kosaćce wykorzystywane są na dużą skalę w perfumerii jako utrwalacze zapachów. Zastosowanie znajdują także w kosmetyce lub jako rośliny lecznicze np. składnik mieszanek ziołowych moczopędnych lub wykrztuśnych.
Częstą chorobą wśród Irysów jest fuzarioza (choroba grzybowa), objawiająca się wyginaniem liści, pojawieniem białych lub różowych nalotów w okolicach piętki i gnicie cebul. Porażone rośliny należy zniszczyć, a pozostałe cebule wykopać i moczyć w roztworach preparatów Topsin lub Benlate. Inną chorobą grzybową jest atramentowa plamistość, która objawia się jasnymi przebarwieniami na liściach, które z czasem brązowieją i pokrywają się pleśnią, cebule zasychają. Porażone rośliny niszczymy, a cebule moczymy w roztworach Kaptanu lub Dithane.
Kosaćce mogą zostać również porażone przez wirusy, które przenoszą się wraz z sokiem płynącym ze zranionych tkanek lub są roznoszone przez owady. Objawami porażenia wirusowego jest zdeformowanie rośliny, brak kwitnienia oraz przebarwienia na liściach. Chore rośliny należy zniszczyć. Jeśli chodzi o szkodniki, zagrożeniami dla Kosaćców są larwy tzw. muchy narcyzowej, które żerują w cebulach, powodując ich mięknięcie. Pędy rośliny żółkną lub nie wyrastają w ogóle. Zaatakowane rośliny należy usunąć a zdrowe cebule moczyć w roztworach preparatów owadobójczych np. Basudin.
Kosaciec żółty (Iris pseudacorus L., syn. Iris pseudoacorus L.)- dorasta do ok. 2m wysokości, liście żywo-zielone, osiągają długość do 1m. Kwiaty koloru jaskrawo-żółtego. Kwitnie przez ok. 1 tydzień pod koniec maja. W Polsce występuje pospolicie. Można go spotkać nad brzegami wód słodkich i podmokłych łąkach.