Kasztanowiec pospolity Aesculus hippocastanum
Kasztanowiec pospolity Aesculus hippocastanum
Rodzina: Kasztanowcowate (Hippocastanaceae.
Rodzaj kasztanowiec obejmuje około 25 gatunków, z których w Polsce żaden nie występuje w stanie naturalnym, a zdecydowanie najczęściej uprawiany jest kasztanowiec zwyczajny (A. hippocastanum). Ze względu na kremowobiały kolor kwiatów drzewo to jest także nazywane kasztanowcem białym. Z innych gatunków należy wymienić kasztanowca czerwonego (A. x carnea - mieszaniec A. hippocastanum i A. pavia) oraz żółtego (A. octandra), różniące się od kasztanowca białego głównie kolorem kwiatów. Drzewa te (zwłaszcza A. octandra) występują w Polsce znacznie rzadziej niż kasztanowiec zwyczajny. Jeszcze rzadsze, spotykane właściwie tylko w ogrodach botanicznych i nielicznych parkach są kasztanowce gładki (A. glabra), japoński (A. turbinata) i plamisty (A. neglecta), a także wyrastający w formie niewysokiego krzewu kasztanowiec drobnokwiatowy (A. parviflora). Półkula północna, w tym południowo-wschodnia Europa i wschodnia Azja (łącznie 13-15 gatunków) oraz Ameryka Północna (7-10 gatunków). Biotop. Zależny od gatunku. Preferencje. Kasztanowce lubią gleby żyzne i głębokie, o uregulowanych stosunkach wodnych (na słabszych przeważnie też rosną dobrze, ale wolniej). Są bardzo wrażliwe na niekorzystne czynniki takie jak susza, mrozy, zasolenie gleby, zanieczyszczenia powietrza, choroby, szkodniki itp. Długość życia i tempo wzrostu. Drzewa stosunkowo krótkowieczne, zwykle dość szybko rosnące. Okazałe, bardzo dekoracyjne drzewo, wysokości do 25m. Pień krótki i gruby, rozwidlający się na kilka grubych konarów. Kora szarobrązowa, tafelkowato spękana. Korona wielka, gęsto ulistniona. Osiąga wiek do 200 lat.
Czasami stosuje się podział gatunków kasztanowca na dwie grupy: kasztanowce euroazjatyckie, zwane po angielsku horse-chestnuts (końskie kasztany) oraz kasztanowce amerykańskie - buckeyes (oczy królika/jelenia). Kasztan nie ma wygórowanych wymagań, lubi gleby świeże, przepuszczalne, żyzne i głębokie o dostatecznej wilgotności oraz zasobnej w wapń. Stanowiska słoneczne lub półcieniste a ich odporność na mróz zależna od gatunku. Wszystkie gatunki rozmnażamy z nasion, które wysiewamy zaraz po zbiorze, ze względu na słabą siłę kiełkowania. Kasztanowca czerwonego i odmiany białego rozmnaża się poprzez szczepienie na podkładkach kasztanowca białego. W lecznictwie stosowane są: nasienie kasztanowca - Hippocastani semen (Semen Hippocastani), kora kasztanowca - Hippocastani cortex (Cortex Hippocastani), kwiat kasztanowca - Hippocastani flos (Flos Hippocastani), nikiedy liść kasztanowca - Hippokastani folium (Folium Hippocastani), niedojrzały owoc kasztanowca - Hippocastani fructus immaturus (Fructus Hippocastani immaturus), mieszanina saponin wyizolowanych z nasion - escyna oraz wyizolowana z kory kumaryna – eskulina. Escyna, flawonoidy i kumaryny, zawarte w wyciągach z owoców, kwiatów, kory i liści kasztanowca działają uszczelniająco na ściany naczyń włosowatych, zmniejszają ich kruchość (eskulina, flawonoidy), przeciwdziałają stanom zapalnym i zastojom żylnym(escyna, eskulina). Nasiona kasztanowca służą do otrzymywania beta-escyny stosowanej do produkcji preparatów przeciwzapalnych, przeciwobrzękowych i uszczelniających naczynia krwionośne. Wyciągi z kwiatów i liści kasztanowca wchodzą w skład preparatów stosowanych w stanach zapalnych żył podudzi i guzków krwawicznych (hemoroidów).
Z kory otrzymywana jest esculina stosowana do produkcji pudrów światłochronnych i preparatów uszczelniających naczynia krwionośne.
Do środkowej Europy kasztanowiec dotarł w XVI w., a do Polski w XVII w. Jako drzewo dekoracyjne. Poszczególne surowce otrzymane z kasztanowca stosowano w Europie jako środki: wykrztuśne (liście), ściągające i przeciwreumatyczne (kwiaty), przeciwgorączkowe (kora).