Jodła pospolita
Jodła pospolita
jodła biała (Abies alba Mill.) – gatunek drzew z rodziny sosnowatych. Jodła pospolita występuje w stanie dzikim w górach środkowej i południowej Europy. Nie rośnie w Skandynawii, Anglii i na Półwyspie Iberyjskim (z wyjątkiem Pirenejów). W Polsce przebiega naturalna granica jej północnego zasięgu, wzdłuż linii wyznaczonej przez Nową Sól, Ostrów Wlkp., Łódź, Lublin i Zamość. W Polsce na niektórych obszarach górskich (np. w Tatrach) jodła pospolita wraz z bukiem i świerkiem tworzy lasy regla dolnego. Ze względu na bardzo duże wymagania środowiskowe oraz małą odporność na zanieczyszczenia powietrza drzewo to występuje u nas zdecydowanie rzadziej niż inne popularne drzewa iglaste, takie jak sosna czy świerk (nie dotyczy to całej Europy, w której poza bukiem, jodła jest najliczniej reprezentowanym gatunkiem drzewa). W pewnym stopniu do zmniejszenia populacji jodeł przyczynił się też człowiek, dla którego jodła zawsze była najcenniejszym rodzajem świątecznej choinki.
Jodła jest drzewem iglastym niezrzucającym igieł na zimę. Ma silny, gruby pień, pokryty szarą korą. Osiąga wysokość ok. 50 m. Korona młodych drzew jest stożkowata, u starych - spłaszczona w kształcie walca. Igły jodły są giętkie i ułożone na gałązce grzebieniasto. Na ich spodniej stronie widać dwa podłużne paski. Ich wierzchołki są tępo zakończone lub mają wyraźne wcięcie.
Kora w młodości jest gładka, białoszara, na starość pęka niezbyt regularnie w prostokątne płytki, tworząc korowinę. W korze znajdują się pęcherzyki żywiczne. Młode pędy są szare, pokryte grubymi włoskami. Pąki jajowate, bez żywicy, brązowe. Igły długości 1,5—3 cm są płaskie, ciemnozielone, błyszczące, na dolnej stronie z dwoma białymi paskami woskowatego nalotu w miejscu występowania aparatów szparkowych, ułożone zwykle płasko, grzebieniaste w dwóch warstwach — w dolnej igły dłuższe niż w górnej. Wierzchołki igieł wycięte (z dwoma ząbkami). Na pędach górnych, ze wszystkich stron równomiernie oświetlonych, igły zwykle są ustawione szczotkowato (nastroszone), grube i zaostrzone. Trwałość igieł wynosi 8-11 lat.
Kwiaty męskie zebrane są w żółte, wałeczkowate szyszeczki, wyrastające licznie na górnej stronie pędów w kątach igieł. Kwiaty żeńskie tworzą zielone szyszeczki, umieszczone pojedynczo na górnej stronie pędów, przeważnie w górnej części korony. Kwitnie w kwietniu i na początku maja. Szyszki walcowate 10-14 cm długości i 3-5 cm grubości; dojrzewają tego samego roku we wrześniu i rozsypują się w październiku. Na drzewie pozostałe stercząca os szyszki (trzpień). Łuski nasienne na brzegu zaokrąglone, łuski okrywowe wąskie i nieco dłuższe, koniec ich zakończony jest języczkowato wystaje ponad łuski nasienne i jest odgięty ku dołowi.
Jodła pospolita jest gatunkiem doskonale znoszącym ocienienie; ma wszystkie cechy gatunku cienistego, a mianowicie: koronę gęstą i zwartą, cienką korę, silnie ocienia glebę, jest ciężkonasienna, za młodu (do 8 roku życia) rośnie powoli. Okres pędzenia rozpoczyna się około
15—16 roku życia i trwa do 100 lat; wzrost na wysokość ustaje w wieku 200 lat. Jodła jest wymagająca pod względem warunków siedliskowych; wymaga gleby dostatecznie głębokiej, żyznej, świeżej oraz odpowiedniej wilgotności powietrza. Najlepiej udaje się na krzemionkowych, ubogich w wapno glebach gliniastych, źle rośnie na suchych piaszczystych, ciężkich gliniastych, nieprzepuszczalnych glebach; unika gleb podmokłych i bagiennych. Jodła jest wrażliwa na niskie temperatury i przy małej wilgotności powietrza cierpi na skutek mrozów; nie lubi zbyt wielkich wahań temperatury między zimą a latem. Jest bardzo wrażliwa na zanieczyszczenie powietrza.
Drewno wykorzystywane głównie w przemyśle budowlanym i celulozowo-papierniczym.
Roślina lecznicza: Surowiec zielarski – jednoroczne gałązki (cetyna jodłowa) zbierane jesienią lub zimą – Turio Abietis, liście – Folium Abiestis, żywica – Resina Abiestis. Surowce służą do otrzymywania olejku eterycznego, który pozyskuje się przez destylację z parą wodną. W jego skład wchodzi kadynen, flawanol – taksyfolina, węglowodór seskwiterpenowy, pinen i limonen. Stosowany jest do nacierań przy bólach reumatycznych, do kąpieli wzmacniających. Wykrztuśne działanie olejku wykorzystywane jest przy inhalacjach w stanach zapalnych gardła i oskrzeli. Szyszki dostarczają olejku wykorzystywanego w perfumerii.