Cis pospolity to roślina magiczna.

Cis pospolity to roślina magiczna.

Świadczy o tym nie tylko jego długowieczność i niezwykłe właściwości, ale także zainteresowanie botaników i miłośników przyrody.
Zasięg. Europa, zachodnia Azja, Kaukaz, północna Afryka. Gatunek o rozproszonym, kurczącym się zasięgu. Największe skupiska w Europie Środkowej występują na Słowacji (Wielka Fatra), Węgrzech (Las Bakoński) i Ukrainie (Kniaźdwór pod Kołomyją). Przez Polskę przebiega wschodnia granica zasięgu cisa pospolitego; występuje on miejscami w lasach sudeckich i karpackich (w Tatrach sięga do 1380 m n.p.m.), a jego największe skupisko znajduje się w Borach Tucholskich (rezerwat Wierzchlas).W Polsce występuje wszędzie w dużym rozproszeniu, brak go zupełnie w części środkowej i wschodniej.
Na stanowiskach naturalnych cis stał się bardzo rzadki i jako taki znajduje się pod ścisłą ochroną. Rośnie zazwyczaj pojedynczo, głównie w wilgotnych i cienistych lasach górskich oraz na pogórzu, czasami także na nizinach.
Gatunek wiecznie zielonego szpilkowego drzewa lub dużego krzewu. Osiąga 20 m wysokości. Rośnie bardzo wolno, początkowo 10-15 cm rocznie, potem przyrost ustaje. Korona w młodości stożkowata, później zaokrąglona, bardzo gęsta. Kora cienka, łuszcząca się, brązowawa. Cis pospolity jest gatunkiem trudnym w hodowli. Wymaga bardzo żyznych i wilgotnych gleb. Jest wrażliwy na mrozy i suszę. Żyje bardzo długo, nawet do 300 lat. Dawniej był ceniony jako źródło trwałego i twardego drewna, z którego wykonywano broń, naczynia oraz który wykorzystywano budownictwie. Z tego powodu cisy były intensywnie wycinane i prawie całkowicie wyginęły. Obecnie drzewo to jest ściśle chronione na terenie całego kraju. Pień mocno rozgałęziony od samej ziemi, często wielokrotny - wówczas pnie składowe mają tendencję do zrastania się w jeden gruby, posiadający liczne i głębokie bruzdy tzw. pień pozorny. Korona początkowo stożkowata, potem zaokrąglona (jajowata lub kulista), u form z wieloma pniami nieregularna, zawsze bardzo gęsta i zaczynająca się tuż nad ziemią. Formy ozdobne mają przeważnie kolumnową koronę. Konary niezbyt grube, u form kolumnowych stromo wzniesione do góry, drzewa dziko rosnące mają grubsze gałęzie skierowane poziomo lub lekko zwisające, o nieco podniesionych wierzchołkach.
Wszystkie części cisa (z wyjątkiem mięsistej osnówki nasion) są trujące! Cisy to jedne z najbardziej długowiecznych drzew świata: ok. 2000- letni cis pospolity rosnący w Szkocji jest najstarszym drzewem w Europie. Także polskie najstarsze drzewo to cis pospolity; rośnie on w Henrykowie Lubańskim i liczy ok. 1270 lat. Cis pospolity był pierwszym drzewem w Polsce objętym ścisłą ochroną (1423 r.). Cis pospolity jest najbardziej cieniolubnym gatunkiem ze wszystkich polskich drzew. Nazwa Taxus znaczy po łacinie łuk; jest to związane z niezwykle sprężystym drewnem cisów, z którego w średniowieczu wytwarzano łuki. Z kolei łacińskie słowo bacca oznacza po polsku jagoda, a więc odnosi się do mięsistych osnówek nasion. Pod cisami rzadko cokolwiek rośnie, ponieważ opadające igły i kora zatruwają glebę. Jest to rzadko spotykana u drzew forma obronna.
Wielkie znaczenie cis ma (lub raczej miał) nie tylko dla botaników ale także dla praktyków. Było to bowiem drzewo o wielkim znaczeniu gospodarczym. Jego piękne czerwono-brązowe i bardzo twarde drewno wykorzystywane było do wyrabiania zdobionych (i drogich) mebli. Nawet łacińska nazwa cisa - Taxus - oznacza "nadający się do użycia", "mający znaczenie użytkowe". Obecnie różne odmiany cisa wykorzystuje się przede wszystkim jako rośliny ozdobne, znoszące stanowiska zacienione i bardzo dobrze zagęszczające się po przycinaniu (np. w żywopłotach).